۴ دقیقهبیشتر راهنماهای پرامپت‌نویسی پر از فرمول‌های پیچیده‌اند، اما در عمل چند اصل ساده بیشترین اثر را دارند. این اصول مستقل از ابزارند؛ چه از ChatGPT استفاده کنید، چه Claude یا Gemini. در ادامه هر اصل را با یک مثال عملی می‌بینیم.
۱. هدف را در یک جمله روشن کنید
قبل از نوشتن، از خودتان بپرسید: «خروجی دلخواه من دقیقاً چیست؟» اگر نتوانید آن را در یک جمله بگویید، مدل هم نمی‌تواند حدس بزند.
- مبهم: «درباره‌ی سئو کمکم کن.»
- روشن: «یک چک‌لیست ۱۰ موردی برای بهینه‌سازی سئوی یک مقاله‌ی وبلاگ فارسی بنویس.»
۲. زمینه‌ی کافی بدهید
مدل از شرایط شما خبر ندارد. اطلاعات مرتبط را بنویسید: مخاطب کیست، هدف چیست، چه چیزهایی را قبلاً امتحان کرده‌اید. زمینه‌ی خوب چند خط بیشتر نیست، اما کیفیت پاسخ را بالا می‌برد.
«من صاحب یک کافه‌ی کوچک هستم و بودجه‌ی تبلیغات ماهانه‌ام ۵ میلیون تومان است. می‌خواهم تعداد مشتریان صبح را زیاد کنم. سه ایده‌ی کم‌هزینه پیشنهاد بده.»
۳. نقش مشخص کنید
دادن نقش به مدل لحن و سطح تخصص پاسخ را تنظیم می‌کند. «مثل یک مشاور منابع انسانی با ده سال تجربه» با «مثل یک دوست صمیمی» پاسخ‌های متفاوتی تولید می‌کند. نقش را متناسب با نیازتان انتخاب کنید و اغراق نکنید.
۴. قالب خروجی را بگویید
اگر خروجی را در جدول می‌خواهید، بنویسید. اگر فهرست شماره‌دار یا JSON یا یک پاراگراف کوتاه می‌خواهید، همان را بخواهید. این کار بازنویسی بعدی را کم می‌کند.
«مزایا و معایب سه ابزار را در یک جدول با ستون‌های ابزار، مزیت اصلی، عیب اصلی و مناسب چه کسی مقایسه کن.»
۵. مثال بدهید
مثال از قوی‌ترین ابزارهای پرامپت‌نویسی است. اگر سبک خاصی دارید، یک یا دو نمونه بدهید و بگویید «به همین سبک ادامه بده». مدل الگو را می‌گیرد و پاسخ هماهنگ‌تری می‌دهد. این روش را «چند مثالی» (Few-shot) می‌نامند.
۶. کار بزرگ را به مراحل بشکنید
درخواست‌های پیچیده را در یک پیام نگنجانید. به‌جای «یک طرح کسب‌وکار کامل بنویس»، مراحل را جدا کنید: ابتدا تحلیل بازار، بعد مخاطب هدف، بعد مدل درآمدی و در پایان خلاصه‌ی اجرایی. هر مرحله را بازبینی کنید و بعد جلو بروید. می‌توانید از مدل بخواهید «قدم‌به‌قدم فکر کن» تا استدلالش را مرحله‌ای بنویسد.
۷. تکرار و اصلاح را جدی بگیرید
پرامپت اول معمولاً کامل نیست. خروجی را ارزیابی کنید و دقیق بگویید چه چیزی را عوض کند:
- «مقدمه را نصف کن.»
- «به‌جای مثال‌های خارجی، مثال ایرانی بیاور.»
- «لحن را رسمی‌تر کن و عبارت‌های محاوره‌ای را حذف کن.»
اگر خروجی ضعیف بود، به‌جای شروع از صفر، ببینید کدام قسمت پرامپت مبهم بوده و همان را روشن‌تر کنید.
یک قالب ساده که همیشه کار می‌کند
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، از این الگو استفاده کنید:
- نقش: «تو یک … هستی.»
- وظیفه: «… را انجام بده.»
- زمینه: «اطلاعات: …»
- قالب: «خروجی را به صورت … بنویس.»
- محدودیت: «حداکثر … کلمه و بدون …»
نکته‌های تکمیلی
به زبان خودتان بنویسید
مدل‌های امروزی فارسی را خوب می‌فهمند. اگر خروجی فارسی می‌خواهید، پرامپت فارسی بنویسید و در صورت لزوم صریحاً بگویید «فارسی روان و محاوره‌ای ملایم». برای کارهای فنی یا ساخت تصویر گاهی پرامپت انگلیسی نتیجه‌ی دقیق‌تری می‌دهد؛ هر دو را امتحان کنید.
اطلاعات حساس را وارد نکنید
اطلاعات شخصی، رمزها و داده‌های محرمانه‌ی کسب‌وکار را در گفتگو ننویسید. اگر لازم است نمونه‌ی داده بدهید، نسخه‌ی بی‌نام یا مصنوعی بسازید.
خروجی را راستی‌آزمایی کنید
مدل‌ها گاهی با اعتمادبه‌نفس اطلاعات نادرست می‌دهند. عددها، نقل‌قول‌ها و ادعاهای مهم را از منبع معتبر بررسی کنید.
جمع‌بندی
هدف روشن، زمینه‌ی کافی، نقش، قالب، مثال، مرحله‌بندی و اصلاح مداوم؛ این هفت اصل پایه‌ی هر پرامپت خوب است. هنگام تمرین، هر بار فقط یکی را اضافه کنید و اثرش را ببینید. به‌زودی متوجه می‌شوید که بدون حفظ فرمول، پرامپت‌هایی می‌نویسید که نتیجه‌ی بهتری می‌دهند.
۴ دقیقه
۵ مهر ۱۴۰۵
